- AŞILAMANIN ÖNEMİ
Aşılama, hayvan sağlığında en etkili koruyucu hekimlik yöntemidir.
Kedi ve köpeklerde ölümcül hastalıkların büyük bölümü, doğru aşılama ile tamamen önlenebilir.
Aşıların sağladığı temel faydalar:
• Ölümcül viral hastalıkları engeller (Parvo, Distemper, Panleukopeni, Kuduz vb.)
• Sokak popülasyonunda salgın riskini azaltır
• Barınak ve derneklerde ölüm oranlarını dramatik şekilde düşürür
• Ekonomik açıdan tedavinin binlerce kat altına mal olur
• Toplum sağlığını korur (kuduz gibi zoonozların engellenmesi)
Aşılar, bağışıklık sistemini kontrollü şekilde uyararak, enfeksiyona karşı güvenli ve uzun süreli koruma sağlar.
🔷 2. CORE AŞILAR (Tüm Hayvanlara Zorunlu Olanlar)
Uluslararası kılavuzlar (WSAVA, AAHA, AAFP) core aşıları her hayvana yapılması zorunlu aşılar olarak tanımlar.
Neden zorunludur?
• Ölümcül ve çok bulaşıcı hastalıkları önlerler.
• Tüm dünya genelinde yaygındırlar.
• Çevrede uzun süre canlı kalabilirler.
• Salgın oluşturma potansiyelleri yüksektir.
• Toplum sağlığını (kuduz gibi) doğrudan etkilerler.
KÖPEKLERDE CORE AŞILAR
• Distemper (Gençlik Hastalığı)
• Parvovirus
• Adenovirus (Hepatit)
• Kuduz – Rabies (Türkiye’de yasal zorunlu)
KEDİLERDE CORE AŞILAR
• Panleukopeni
• Calicivirus
• Feline Herpesvirus (FHV-1)
• Kuduz – Rabies (Türkiye’de yasal zorunlu)
🔷 3. NON-CORE AŞILAR (İsteğe / Duruma Bağlı)
Bu aşılar her hayvana uygulanmaz.
Sadece risk grubundaki hayvanlara yapılmalıdır.
Neden zorunlu değildir?
• Her bölgede görülmezler
• Enfeksiyon baskısı değişkendir
• Bazıları hafif seyirli hastalıklardır
• Bazılarının aşı etkinliği düşük olabilir
• Aşı yan etkisi–fayda dengesi her birey için aynı değildir
Köpeklerde:
• Bordetella
• Leptospira
• Parainfluenza
• Lyme
• Coronavirus
Kedilerde:
• FeLV (sokakla teması olan kediler için önemli)
• Chlamydia (sadece salgın ortamında)
Not:
Amacımız gereksiz aşı uygulamalarını azaltmak, bilimsel doğrulukla yalnızca ihtiyaç duyulan aşıların yapılmasını desteklemektir.
🔷 4. AŞI YAN ETKİLERİ
Aşılar güvenli tıbbi ürünlerdir. En sık görülen yan etkiler hafiftir:
• 1–2 gün halsizlik
• Hafif ateş
• İştahsızlık
• Aşı bölgesinde küçük şişlik
Ciddi alerjik reaksiyonlar son derece nadirdir (< %0.01).
🔷 5. “FAZLA AŞILAMA” GERÇEĞİ
Aşırı aşılama mümkündür. Ancak bu, yanlış uygulama ile ilgilidir.
Uluslararası bilimsel gerçek:
👉 Core karma aşılar 3 yılda bir yapılmalıdır.
👉 Her yıl tekrar etmek gereksizdir.
Peki neden Türkiye’de karma aşılar yılda 1 yapılıyor?
Aşağıdaki bölüm bunun bilimsel açıklamasıdır.
🔶 6. TÜRKİYE’DE NEDEN KARMA AŞILAR YILDA 1 YAPILIYOR?
Türkiye ile WSAVA’nın 3 yıllık protokolü arasındaki fark aşıların türü ve ülkesel koşullardan kaynaklanır.
✔ 1. Kullanılan aşıların çoğu inaktif / adjuvantlıdır
WSAVA’nın 3 yıllık önerisi MLV (zayıflatılmış canlı) aşılar içindir.
Türkiye’deki birçok karma aşı:
• İnaktif
• Adjuvantlı
• Daha düşük immunojeniteli
ürünlerdir → 1 yıl bağışıklık sağlarlar.
Bu nedenle veterinerler yıllık tekrar yapar.
✔ 2. Üretici etiketinde “Annual Booster” yazar (yasal zorunluluk)
Veteriner hekim, aşı kutusunda yazan öneriye uymakla yükümlüdür.
✔ 3. Türkiye’de virüs dolaşımı çok yüksek
Özellikle sokak popülasyonu nedeniyle:
• Parvo yoğun görülür
• Distemper salgınları sık olur
• Sürdürülmesi zor bağışıklık zinciri vardır
Bu nedenle yıllık tekrar, birçok klinik için en güvenli protokoldür.
✔ 4. Aşı markaları sürekli değişiyor
MLV aşılar bulunsa bile düzenli stok garantisi yoktur.
✔ 5. En bilimsel çözüm: TİTRE TESTİ
3 yıl protokolünü güvenle uygulamanın yolu:
Antikor titre testi
• Antikor yüksekse → aşı gereksiz
• Antikor düşükse → booster gerekli
HAHADER olarak:
• Core aşıların zamanında yapılmasını,
• Non-core aşıların yalnızca ihtiyaç durumunda uygulanmasını,
• 3 yılda bir core protokolü + titre testinin yaygınlaşmasını,
• Gereksiz yıllık tekrarların azaltılmasını,
• Sokak hayvanlarında salgın riskini önleyecek zincirin korunmasını destekliyoruz.
🔷 8. TEDAVİ VE KORUYUCU HEKİMLİK PROGRAMI
Aşılama tek başına yeterli değildir.
Düzenli olarak yapılması gerekenler:
• İç parazit (3 ayda bir)
• Dış parazit (aylık–3 aylık ürün)
• Yıllık genel muayene
• Kan tahlilleri (özellikle 5 yaş sonrası)
• Kısırlaştırma
• Kiloya göre beslenme planı
• Ağız–diş sağlığı kontrolü
Koruyucu hekimlik, hastalıkların %80’ini önler.
- Rutin Kontroller ve Yıllık Muayene
• Yılda 1 kez genel sağlık muayenesi
• Ağız–diş kontrolü
• Göz, kulak, deri değerlendirmesi
• Kan sayımı ve biyokimya (özellikle 5 yaş sonrası)
- İç Parazit Tedavisi
• 3 ayda 1 rutin uygulanmalı
• Sokakla teması olan hayvanlarda daha sık gerekebilir
• Giardia/Coccidia için özel protokol veterinerce belirlenmeli
- Dış Parazit Tedavisi
• Bravecto/Simparica/NexGard → 1–3 aylık koruma
• Sokakta yaşayan veya barınakta kalan hayvanlarda düzenli parazit uygulaması çok önemli
• Uyuz (Demodex–Sarcoptes) durumunda veteriner kontrolü şarttır
- Solunum Yolu ve Enfeksiyonlar
• Burun akıntısı, öksürük, ateş varsa mutlaka muayene
• Antibiyotikler yalnızca veteriner reçetesiyle kullanılmalıdır
• Yanlış antibiyotik → direnç gelişimi ve tedavi başarısızlığı
- Sindirim Sistemi Problemleri
• Kusma–ishal 24 saatten uzun sürüyorsa
• Kanlı dışkı, aşırı halsizlik, kokulu ishal → acil durum
• Evde rastgele ilaç verilmemeli
- Cilt Hastalıkları ve Alerjiler
• Kaşıntı, tüy dökülmesi, kızarıklık
• En sık sebep: pire alerji dermatiti
• Tedavi: parazit kontrolü + veteriner destekli dermatolojik bakım
- Kısırlaştırma Sonrası Bakım
• 10–14 gün yara kontrolü
• Elizabeth yakalığı şart
• Ateş, kötü koku, akıntı varsa acil kontrol
- Kronik Hastalıkların Yönetimi
• Böbrek, kalp, karaciğer sorunları düzenli takip ister
• Diyet yönetimi ve ilaç dengesini veteriner belirlemelidir
• Yaşlı hayvanlar için yılda 1–2 kez kan tahlili önerilir
Dernek Olarak Tedavi Yaklaşımımız
HAHADER olarak:
• Gereksiz ilaç ve antibiyotik kullanımına karşıyız
• Koruyucu hekimlik uygulamalarını (aşı, parazit tedavisi, beslenme) en güçlü savunucu olarak benimsiyoruz
• Sokak hayvanları için erken fark etme–erken müdahale modelini destekliyoruz
• Kısırlaştırma sonrası standart bakım protokollerine uyuyoruz
• Tüm tedavilerde bilimsel, veteriner hekim temelli yaklaşımı esas alıyoruz
KAYNAKÇA
🟪 WSAVA
1. WSAVA Vaccination Guidelines 2024
🟪 AAHA
2. AAHA Canine Vaccination Guidelines
🟪 AAFP (Kedi Aşıları)
3. AAFP Feline Vaccination Panel
🟪 Titr Testi Bilimi
4. Mouzin et al. (2004) – Immunity Duration
5. Schultz, R. (2010)
🟪 Aşı Yan Etkileri
6. Moore et al. (2005) – Vaccine Adverse Events
🟪 Feline Injection-Site Sarcoma
7. Hendrick MJ
🟪 Leptospirosis / Non-core
8. Leptospirosis Vaccine Review